English version: scroll down

Het is 2035. De ondernemer zit alleen aan een tafel in een klein appartement, ergens in Europa. Zijn bedrijf heeft geen kantoor, geen personeel en geen vaste locatie. Toch draait er een organisatie die 24 uur per dag actief is. Een set AI-agenten ontwikkelt softwareproducten en onderhoudt bestaande systemen. Een andere groep agenten voert gesprekken met klanten in tientallen talen tegelijk. Een derde laag optimaliseert marketingcampagnes die zichzelf voortdurend aanpassen aan gedragspatronen in real time.

De juridische structuur van het bedrijf ligt in Malta, als een DAO geregistreerd in het handelsregister. De ondernemer zelf is digitaal staatsburger in Estland, zonder daar ooit permanent te wonen. Zijn inkomstenstromen lopen via tokens die eigendom, toegang en waarde vertegenwoordigen, vastgelegd op publieke blockchains. De infrastructuur waarop dit alles draait is wereldwijd verspreid: cloudservers in meerdere continenten of zelfs in de ruimte, autonome betaalstromen en communicatie via satellietnetwerken die niet gebonden zijn aan nationale telecomproviders.

Wat in deze scène zichtbaar wordt, is geen sciencefiction meer. Het is een logisch verlengstuk van ontwikkelingen die nu al in gang zijn gezet. Wanneer hij een beslissing neemt, gebeurt de uitvoering niet door mensen, maar door systemen die automatisch reageren binnen vooraf gedefinieerde kaders. Er is geen kantoor. Er is geen land. En er is geen duidelijke grens meer waar het bedrijf begint of eindigt.

Gebundelde innovaties

Kunstmatige intelligentie schrijft niet alleen teksten meer, maar voert taken uit. Blockchain registreert eigendom en transacties zonder centrale tussenpartij. DAO’s maken het mogelijk organisaties te besturen zonder traditionele rechtspersoon. Digitale staatsburgerschappen, zoals in Estland, scheiden economische activiteit van fysieke aanwezigheid. Juridische experimenten zoals in Malta openen de deur naar volledig digitale ondernemingsvormen. En satellietnetwerken zoals Starlink maken communicatie onafhankelijk van nationale infrastructuur.

Los van elkaar lijken het innovaties. Samen vormen ze een infrastructuur voor een nieuw economisch systeem. De Russische econoom Nikolai Kondratieff beschreef al in de vorige eeuw dat economische geschiedenis zich ontwikkelt in lange golven. Elke industriële revolutie begint met een fase van technologische uitvindingen. Nieuwe mogelijkheden ontstaan, kapitaal stroomt richting innovatie, en verwachtingen lopen vooruit op realiteit. Daarna volgt een periode waarin het oude systeem niet meer werkt, terwijl het nieuwe systeem nog geen stabiele vorm heeft aangenomen.

Pas daarna ontstaat de echte transformatie.

Niet de uitvinding zelf verandert de wereld. De stoommachine was niet de industriële revolutie. Elektriciteit was niet de industriële revolutie. Het internet was niet de digitale revolutie. De echte verandering ontstond telkens wanneer ondernemers verschillende innovaties combineerden tot een nieuw economisch model. Dat is precies wat zich nu lijkt te herhalen. AI vormt daarin niet het eindpunt, maar één component binnen een veel grotere verschuiving. In combinatie met blockchain, tokens, digitale identiteiten, autonome systemen en wereldwijde communicatie ontstaat de mogelijkheid van een economie die niet langer afhankelijk is van fysieke infrastructuur of lokale arbeidsmarkten. Voor het eerst ontstaat de mogelijkheid van economische organisaties die nauwelijks nog gebonden zijn aan een specifieke plaats.

Dat heeft diepgaande gevolgen.

Tot nu toe waren economische systemen altijd territoriaal georganiseerd. Fabrieken stonden ergens, werknemers woonden ergens en belastingen werden geheven binnen nationale grenzen. De moderne staat is daarop gebouwd. Het belastingstelsel, de sociale zekerheid en publieke voorzieningen zijn allemaal gebaseerd op arbeid binnen een afgebakend territorium. Maar wat gebeurt er wanneer economische waarde niet langer samenvalt met fysieke locatie? Wanneer een onderneming opereert via AI-systemen, wereldwijd verspreide infrastructuur, digitale identiteiten en grensoverschrijdende netwerken?

In dat scenario ontstaat een fundamentele verschuiving in de relatie tussen economie en staat. Belastingen zijn historisch altijd gekoppeld geweest aan arbeid en locatie. Maar in een economie waarin AI en autonome systemen steeds meer waarde creëren, verschuift die basis. Robots betalen geen loonbelasting. AI-systemen dragen niet bij aan sociale premies. Digitale ondernemingen hebben geen nationale vestiging in de klassieke zin. De vraag wordt dan niet alleen economisch, maar institutioneel: Hoe financier je een staat wanneer de traditionele grondslag van belastingheffing langzaam verdwijnt?

Het Alaska Permanent Fund

Misschien verschuift belastingheffing richting kapitaal, energiegebruik of digitale transacties. Misschien ontstaan nieuwe vormen van collectieve verdeling, zoals een nationaal dividend waarin burgers meedelen in de productiviteit van geautomatiseerde systemen. Dat idee is niet volledig nieuw. Het lijkt in de verte op het model van het Alaska Permanent Fund, waarin natuurlijke rijkdom wordt omgezet in een jaarlijks dividend voor burgers. Maar de schaal en de onderliggende logica zouden fundamenteel anders zijn.

Tegelijk ontstaat een tweede, minstens zo fundamentele vraag: waar wordt deze waarde eigenlijk gecreëerd? Een ondernemer kan vandaag al opereren via een combinatie van jurisdicties: registratie in Malta, digitale residentie in Estland, infrastructuur via mondiale cloud- en satellietnetwerken, en economische interacties via tokens en blockchain. De klassieke koppeling tussen economische activiteit en territorium begint daardoor te vervagen. Dit raakt niet alleen nationale staten, maar ook de Europese Unie. De EU is historisch ontstaan als economische gemeenschap rond fysieke handel: kolen, staal, goederenstromen en later de interne markt. Het project was gericht op het wegnemen van barrières tussen landen.

Economie zonder fysieke grenzen

Maar wanneer economische activiteit zich verplaatst naar digitale netwerken die zich grotendeels onttrekken aan fysieke grenzen, verandert ook de betekenis van die interne markt. Experimenten zoals e-residency in Estland en juridische structuren rond DAO’s in Malta laten zien dat innovatie vaak begint aan de randen van bestaande systemen. De vraag voor Europa wordt dan niet alleen hoe nieuwe technologie gereguleerd moet worden, maar vooral hoe regelgeving nog effectief kan worden gehandhaafd wanneer economische activiteit steeds minder territoriaal wordt.

Misschien is AI daarom niet de grootste uitdaging van deze tijd. Misschien zijn blockchain, DAO’s, digitale identiteiten en satellietnetwerken dat evenmin. De echte uitdaging is dat deze technologieën samen een economische werkelijkheid creëren die steeds minder afhankelijk is van geografie, terwijl onze instituties nog volledig gebouwd zijn op territorium. De vraag is daarom niet of AI de volgende industriële revolutie vormt. De vraag is of de instituties die ontstonden tijdens eerdere industriële revoluties deze nieuwe werkelijkheid nog kunnen bevatten.

Photo by Pavel Danilyuk

——————————— Translated by ChatGPT —————————-

AI, the logical next industrial revolution

It is 2035. The entrepreneur sits alone at a table in a small apartment somewhere in Europe. His company has no office, no employees, and no fixed location. Yet an organisation is running that is active 24 hours a day. A set of AI agents develops software products and maintains existing systems. Another layer of agents handles customer interactions in dozens of languages simultaneously. A third layer continuously optimises marketing campaigns that adapt in real time to behavioural patterns.

The legal structure of the company is based in Malta, registered as a DAO in the commercial register. The entrepreneur himself is a digital citizen of Estonia, without ever permanently residing there. His revenue streams flow through tokens representing ownership, access, and value, recorded on public blockchains. The infrastructure underlying all of this is globally distributed: cloud servers across multiple continents, autonomous payment flows, and communication via satellite networks that are not dependent on national telecom providers.

When he makes a decision, execution is not carried out by people, but by systems that respond automatically within predefined frameworks. There is no office. There is no country. And there is no clear boundary anymore where the company begins or ends. What becomes visible in this scene is no longer science fiction. It is a logical extension of developments already underway.

Artificial intelligence no longer only writes texts, but performs tasks. Blockchain records ownership and transactions without central intermediaries. DAOs make it possible to govern organisations without traditional legal entities. Digital citizenship models, such as in Estonia, separate economic activity from physical presence. Legal experiments such as in Malta open the door to fully digital corporate structures. And satellite networks like Starlink enable communication independent of national infrastructure.

Individually, these look like innovations.

Together, they form the infrastructure of a new economic system.

The Russian economist Nikolai Kondratieff already described in the previous century how economic history develops in long waves. Each industrial revolution begins with a phase of technological invention. New possibilities emerge, capital flows into innovation, and expectations rise ahead of reality. This is followed by a period in which the old system no longer functions, while the new system has not yet stabilised. Only afterwards does the real transformation begin.

It is never the invention itself that changes the world. The steam engine was not the industrial revolution. Electricity was not the industrial revolution. The internet was not the digital revolution. Real change occurred when entrepreneurs combined multiple innovations into a new economic model. That is exactly what appears to be happening now. AI is not the endpoint, but one component within a much larger shift. Combined with blockchain, tokens, digital identities, autonomous systems, and global communication networks, it enables an economy that is no longer dependent on physical infrastructure or local labour markets.

For the first time, economic organisations can exist with almost no dependence on place.

This leads to profound consequences.

Until now, economic systems have been territorial by design. Factories existed somewhere, workers lived somewhere, and taxes were collected within national borders. The modern state is built on that assumption. Tax systems, social security, and public services all rely on labour within a defined territory. But what happens when economic value no longer aligns with physical location? When an enterprise operates through AI systems, globally distributed infrastructure, digital identities, and borderless networks?

In such a scenario, a fundamental shift emerges in the relationship between economy and state. Taxation has historically been linked to labour and location. But in an economy where AI and autonomous systems increasingly generate value, that foundation begins to shift. Robots do not pay income tax. AI systems do not contribute to social security. Digital enterprises do not have a national headquarters in the traditional sense. The question then becomes not only economic, but institutional:

How do you finance a state when the traditional tax base gradually disappears?

Perhaps taxation will shift toward capital, energy consumption, or digital transactions. Perhaps new forms of collective distribution will emerge, such as a national dividend in which citizens share in the productivity of automated systems. This idea is not entirely new. It resembles, in a distant way, the model of the Alaska Permanent Fund, where natural resources are converted into an annual dividend for citizens. But the scale and underlying logic would be fundamentally different.

At the same time, a second and equally fundamental question arises: where is this value actually created? An entrepreneur today can already operate through a combination of jurisdictions: registration in Malta, digital residency in Estonia, infrastructure through global cloud and satellite networks, and economic interactions via blockchain. The classical link between economic activity and territory is beginning to dissolve.

This does not only affect nation states, but also the European Union.

The EU historically emerged as an economic community built around physical trade: coal, steel, goods flows, and later the single market. The project was focused on removing barriers between countries. But when economic activity shifts into digital networks that largely bypass physical borders, the meaning of that internal market also changes. Experiments such as e-residency in Estonia and DAO-related legal structures in Malta show that innovation often emerges at the edges of existing systems.

The question for Europe is therefore no longer only how to regulate new technologies, but whether regulation itself can remain enforceable when economic activity becomes increasingly non-territorial. Perhaps AI is not the greatest challenge of this era. Perhaps blockchain, DAOs, digital identities, and satellite networks are not either. The real challenge is that together they create an economic reality that is increasingly independent of geography, while our institutions remain entirely built on territorial logic.

The question is therefore not whether AI is the next industrial revolution. The question is whether the institutions created during previous industrial revolutions are still capable of containing this new reality.