English version: scroll down

Ik heb eerder geschreven over het einde van de globalisering en de vraag of daarmee ook het einde van het kapitalisme in zicht komt. Maar misschien stellen we de verkeerde vraag. In Europa zijn we collectief aan het vergeten wat kapitalisme eigenlijk ís. We hebben het gereduceerd tot een vies politiek label, een ideologisch strijdperk of een moreel schuldverhaal over rijkdom en ongelijkheid. Terwijl het in werkelijkheid iets veel fundamentelers is: de onzichtbare infrastructuur van onze hele beschaving. Een ecosysteem dat ondernemerschap, risico, innovatie en dynamiek mogelijk maakt – en daarmee de basis vormt onder alles wat we vandaag de dag als vanzelfsprekend beschouwen.

Onze welvaart, onze gezondheidszorg, onze sociale zekerheid, onze digitale economie en zelfs de stabiliteit van onze democratieën rusten op een systeem dat voortdurend nieuwe waarde moet creëren. Toch gedragen we ons alsof die welvaart een natuurwet is. Alsof groei vanzelf ontstaat, zonder dat iemand nog risico hoeft te nemen, hoeft te investeren of keihard hoeft te werken. Dat is het grootste gevaar van dit moment: een samenleving die consumeert wat vorige generaties hebben opgebouwd, terwijl ze steeds minder begrijpt hoe fragiel de motor achter die welvaart eigenlijk is — zeker nu steeds meer mensen aanspraak maken op die welvaart zonder actief bij te dragen aan de creatie ervan.

Het misverstand van overvloed

Dat gevoel van vanzelfsprekendheid is tegelijk het grootste succes en het grootste gevaar van het kapitalisme. Een systeem dat lang goed werkt, verdwijnt op den duur uit beeld. We draaien de kraan open en verwachten water. We drukken op een knop en verwachten licht. We bestellen iets en verwachten dat het morgen voor de deur staat. Maar achter die schijnbare magie zit geen natuurwet – alleen hard werk, voortdurend onderhoud en mensen die risico durven nemen.

De natuur neigt niet naar orde, maar naar wanorde. Zodra een samenleving stopt met bouwen, onderhouden en vernieuwen, begint het verval. Europa heeft decennialang geleefd op het succes van eerdere generaties ondernemers en ingenieurs, maar is gaan geloven dat welvaart zichzelf in stand houdt. Dat is een dodelijke illusie. We consumeren steeds meer van het kapitaal dat anderen eerder hebben gecreëerd, terwijl het aantal mensen dat daadwerkelijk nieuwe economische waarde toevoegt relatief kleiner wordt. Dat is geen duurzaam recept.

Risico hoort bij het leven

Het grootste misverstand van onze tijd is het idee dat economische waarde er gewoon “is” en alleen nog eerlijk verdeeld hoeft te worden. Alsof welvaart een soort natuurverschijnsel is. Terwijl élke vorm van welvaart ooit begon als een onzeker idee van iemand die zijn nek uitstak – zonder garantie op succes. Van de lokale bakker tot de grootste techonderneming: alles begon met creatie, niet met herverdeling.

Toch zien we in Europa een groeiend ongemak met economische macht. Grote bedrijven, techplatforms, datacenters en internationale ondernemingen worden steeds vaker neergezet als vijand in plaats van als fundament. Natuurlijk moeten markten gereguleerd worden en macht begrensd blijven. Maar we lijken steeds minder bereid te erkennen dat juist díe bedrijven de belastinginkomsten, de innovatie en de banen genereren die ons sociale model mogelijk maken. Zonder winst geen welzijn. Punt.

Alleen de zon komt gratis op

Hier raken we een ongemakkelijke waarheid waar de Europese politiek het liefst omheen draait: een samenleving kan alleen langdurig sociaal, inclusief en genereus zijn als er voldoende economische dynamiek is om die solidariteit te financieren. Zoals Milton Friedman scherp stelde: je kunt niet tegelijk een genereuze welvaartsstaat én volledig open grenzen hebben. Dat is geen rechtse slogan, dat is elementaire rekenkunde.

Wanneer een samenleving meer energie steekt in herverdelen dan in creëren, begint het systeem langzaam te eroderen. Het publieke debat verschuift van bouwen naar claimen, van bewondering voor succes naar wantrouwen tegenover iedereen die het waagt om vooruit te komen. De taart wordt niet groter meer – hij begint te krimpen. Kapitalisme is geen voorraadkast die eeuwig vol blijft, het is een levend ecosysteem dat voortdurend gevoed moet worden met creativiteit, investering, concurrentie en vertrouwen.

Vertrouwen als fundament van economische groei

Eigenlijk draait kapitalisme minder om geld dan om vertrouwen. Vertrouwen in instituties, in rechtszekerheid, in stabiele regels die voor iedereen gelden. Zodra mensen het gevoel krijgen dat succes vooral afhangt van politieke connecties in plaats van waarde-creatie, brokkelt het draagvlak af. Ondernemerschap wordt verdacht. Rijkdom wordt automatisch gezien als uitbuiting.

Europa bevindt zich precies in die fase. Niet omdat kapitalisme faalt, maar omdat we de balans tussen markt, staat en rechtsorde aan het verliezen zijn. Economische groei heeft ruimte nodig om te experimenteren, te falen en opnieuw te proberen. In een klimaat van overregulering, politieke vijandigheid en steeds zwaardere belastingen krijg je geen innovatie, maar stilstand. Het verval komt niet met een knal, maar met een langzame, stille verarming.

De keuze waar Europa voor staat

Europa staat voor een fundamentele keuze die veel dieper gaat dan het oude links-rechts debat. Willen we een samenleving van juristen, correctie, controle en herverdeling – een economie die vooral remt en verdeelt? Of willen we een samenleving die ook ruimte geeft aan ingenieurs, bouwers en ondernemers die nieuwe waarde creëren? Dit is geen pleidooi voor ongeremd kapitalisme. Sterke markten hebben sterke instituties nodig: rechtszekerheid, transparante regels en eerlijke concurrentie. Maar er is een wereld van verschil tussen reguleren om het systeem gezond te houden en reguleren tot het systeem stopt met ademen.

De echte vraag is niet óf we kapitalisme nodig hebben. De vraag is of we nog beseffen hoe kwetsbaar de infrastructuur onder onze welvaart is. Welvaart verdwijnt zelden met een klap. Ze sijpelt langzaam weg, tot we op een dag wakker worden en ontdekken dat comfort, stabiliteit en voorspoed nooit vanzelfsprekend waren – maar het resultaat van een fragiel systeem dat permanent onderhoud, bescherming en respect verdient. Het is tijd om wakker te worden . . . 

Photo by Markus Winkler

——————————Translated by ChatGPT  ————————

Capitalism as Forgotten Economic Infrastructure

I have written before about the end of globalization and whether that might also signal the end of capitalism. But perhaps we are asking the wrong question. In Europe, we are collectively forgetting what capitalism actually is. We have reduced it to a dirty political label, an ideological battlefield, or a moral guilt narrative about wealth and inequality. While in reality, it is something far more fundamental: the invisible infrastructure of our entire civilization. An ecosystem that enables entrepreneurship, risk-taking, innovation, and economic dynamism — and thereby forms the foundation beneath everything we now take for granted.

Our prosperity, healthcare systems, social security, digital economy, and even the stability of our democracies ultimately depend on a system that must continuously create new value. Yet we behave as if prosperity were a law of nature. As if growth somehow appears automatically, without anyone having to take risks, invest capital, or work relentlessly to build something new. That is the greatest danger of our time: a society consuming what previous generations have built, while increasingly failing to understand how fragile the engine behind that prosperity truly is — especially now that more and more people lay claim to that prosperity without actively contributing to its creation.

The Misunderstanding of Abundance

That sense of inevitability is both capitalism’s greatest success and its greatest danger. A system that works well for a long time eventually disappears from view. We turn on the tap and expect water. We press a button and expect light. We order something online and expect it to arrive the next day. But behind that apparent magic there is no natural law — only hard work, constant maintenance, and people willing to take risks.

Nature does not move toward order, but toward disorder. The moment a society stops building, maintaining, and innovating, decline begins. Europe has spent decades living off the success of earlier generations of entrepreneurs and engineers, but in the process it has started believing that prosperity somehow sustains itself. That is a fatal illusion. We are consuming more and more of the capital created by others while the number of people actually generating new economic value becomes relatively smaller. That is not a sustainable model.

Risk Is Part of Life

The greatest misunderstanding of our era is the belief that economic value simply “exists” and only needs to be fairly distributed. As if prosperity were some natural phenomenon. In reality, every form of wealth once began as an uncertain idea from someone willing to take a risk without any guarantee of success. From the local bakery to the world’s largest technology company, everything started with creation — not redistribution.

Yet across Europe we see a growing discomfort with economic power. Large corporations, technology platforms, data centers, and international companies are increasingly portrayed as enemies rather than foundations of stability. Of course markets must be regulated and power must remain constrained. But we seem increasingly unwilling to acknowledge that these same companies generate the tax revenues, innovation, and jobs that make our social model possible. Without profit, there is no prosperity. Period.

Only the Sun Rises for Free

Here we touch an uncomfortable truth that European politics prefers to avoid: a society can only remain social, inclusive, and generous for a long time if there is enough economic dynamism to finance that solidarity. As Milton Friedman once sharply observed: you cannot simultaneously maintain a generous welfare state and completely open borders. That is not a political slogan — it is basic arithmetic.

When a society invests more energy in redistribution than in creation, the system slowly begins to erode. Public debate shifts from building to claiming, from admiration for success to suspicion toward anyone daring to move ahead. The pie no longer grows — it begins to shrink. Capitalism is not a storage cabinet that remains full forever; it is a living ecosystem that must constantly be fed with creativity, investment, competition, and trust.

Trust as the Foundation of Economic Growth

In reality, capitalism revolves less around money than around trust. Trust in institutions, in the rule of law, and in stable rules that apply equally to everyone. The moment people begin to feel that success depends more on political connections than on value creation, support for the system starts to crumble. Entrepreneurship becomes suspicious. Wealth is automatically viewed as exploitation.

Europe finds itself precisely in that phase today. Not because capitalism itself is failing, but because we are losing the balance between market, state, and rule of law. Economic growth requires room to experiment, to fail, and to try again. In a climate of overregulation, political hostility, and ever-increasing taxation, you do not get innovation — you get stagnation. Decline does not arrive with a bang, but with a slow and silent impoverishment.

The Choice Europe Faces

Europe now faces a fundamental choice that goes far deeper than the old left-versus-right debate. Do we want a society dominated by lawyers, correction, control, and redistribution — an economy focused mainly on restriction and division? Or do we also want a society that gives room to engineers, builders, and entrepreneurs who create new value? This is not an argument for unrestrained capitalism. Strong markets require strong institutions: legal certainty, transparent rules, and fair competition. But there is a world of difference between regulating to keep a system healthy and regulating until the system stops breathing.

The real question is not whether we need capitalism. The question is whether we still understand how vulnerable the infrastructure beneath our prosperity truly is. Prosperity rarely disappears overnight. It slowly leaks away until one day we wake up and discover that comfort, stability, and economic success were never guaranteed at all — but the result of a fragile system that requires permanent maintenance, protection, and respect. It is time to wake up . . .