English version: scroll down

Wat vertellen we onze kinderen over de toekomst?

Vertellen we hun dat de wereld waarin zij opgroeien op haar laatste benen loopt? Dat groei verdacht is, ambitie gevaarlijk en vooruitgang vooral iets om te wantrouwen? Of geven we hun, ondanks alle problemen en uitdagingen die er zijn, het vertrouwen mee dat morgen beter kan worden dan vandaag — mits zij zelf bouwen, ontdekken en verantwoordelijkheid nemen?

Elke generatie kent onzekerheid. Oorlog, schaarste en crisis zijn geen uitzonderingen in de geschiedenis. Wat samenlevingen overeind hield, was niet de afwezigheid van problemen, maar de aanwezigheid van hoop: het vertrouwen dat inspanning zin heeft en dat de mens in staat is zichzelf te corrigeren.

Juist die hoop staat in Europa steeds vaker ter discussie. De afgelopen maanden is hier een scherp debat ontstaan dat verder gaat dan beleid. Het raakt aan een fundamentele keuze: vertrouwen we op vooruitgang en menselijke vindingrijkheid of omarmen we een narratief van grenzen, schuld en afbouw? Met andere woorden: kiezen we voor hoop of voor wanhoop?

Onder dit debat liggen klassieke vragen. Maakt de mens de wereld uiteindelijk beter of slechter? Is de aarde praktisch gezien eindig of weten we haar steeds opnieuw te verruimen door kennis, technologie en organisatie? En misschien de kernvraag: moeten we blijven groeien of is groei zelf het probleem geworden? In een eerdere blog stelde ik al de vraag of 2026 het symbolische einde markeert van een Malthusiaanse periode die Europa de afgelopen decennia in haar greep hield. Een periode van schuld en boete. 

Groei en twijfel

Buiten Europa lijkt die twijfel minder groot. Of zelfs afwezig. In grote delen van de wereld is groei nog steeds het uitgangspunt. Economische ontwikkeling, technologische vooruitgang en maatschappelijke opbouw worden gezien als voorwaarden voor stabiliteit en welzijn. Dat was ook het Europese uitgangspunt in de twintigste eeuw: welvaart als instrument om armoede, ziekte en ongelijkheid te bestrijden.

Dat zelfvertrouwen veranderde na het rapport van de Club van Rome in 1969. Voor het eerst werd breed betoogd dat onbegrensde groei op een begrensde planeet onvermijdelijk tot problemen leidt. Groei werd niet langer gezien als oplossing, maar als risico. Die gedachte heeft zich diep in het Europese denken genesteld. Een reformatie die hoop steeds vaker omzette in wanhoop.

Het gevolg is een scherpe tweedeling. Aan de ene kant staat hoop: het geloof dat menselijke creativiteit en technologie ook deze grenzen weten te verleggen. Aan de andere kant wanhoop: de overtuiging dat we al te ver zijn gegaan en dat alleen beperking en afbouw erger kunnen voorkomen. Europa heeft afgelopen jaren steeds vaker voor dat laatste gekozen.

De Europese breuk

Opmerkelijk genoeg juist het continent dat eeuwenlang innovatie en vooruitgang belichaamde, roept nu op tot remmen en teruggaan. Klimaatbeleid, energietransitie en regulering zijn deels terecht, maar worden vaak verpakt in taal van schuld en dreiging. Hoop maakt plaats voor beheersing en regulering. Met regels hopen we de wanhoop te beheersen en te verbloemen.

Daarbij ontstaat een paradox. Terwijl Europa streeft naar morele en ecologische zuiverheid, verplaatst het vervuiling, grondstofwinning en energieproductie buiten het eigen gezichtsveld. We leven schoon, omdat anderen het vuile werk doen. We willen de top-atleet zijn, maar accepteren niet langer zijn zweet. We willen zuivere voeding, maar accepteren niet de daarvoor noodzakelijke mest.

Tegelijkertijd kiezen andere machten voor een ander narratief. De Verenigde Staten zetten opnieuw in op industrie, technologie en veiligheid, vanuit het geloof dat vooruitgang mogelijk blijft. Niet als ontkenning van problemen, maar als weigering om zich door problemen te laten verlammen. En geen zelfkastijding meer te accepteren. 

Hoop en vrees als Europees erfgoed

Deze tegenstelling is ouder dan het huidige beleid. Europa wordt al eeuwen gekenmerkt door twee concurrerende wereldbeelden. Enerzijds het geloof in hoop: God — en later rede en wetenschap — als helper, die herstel mogelijk maakt. Anderzijds het geloof in vrees: God als rechter, die straft wanneer de mens zich niet sober en ingetogen gedraagt.

Die religieuze scheidslijn werkte diep door in cultuur en politiek. Hoop stimuleerde bouwen en vernieuwing; angst leidde tot beheersing en zelfbeperking. Opmerkelijk genoeg droeg juist de katholieke wereldorde, met haar huwelijksverboden tot in de zevende graad, bij aan sociale en genetische diversiteit. Dat voorkwam inteelt en legde onbedoeld een basis voor samenwerking, abstract denken en institutionele ontwikkeling — voorwaarden voor Europese bloei.

Vandaag keert die tegenstelling terug in seculiere vorm. De ‘groene kerk’ kent zonde, schuld en boete, met een naderend einde als dreiging. Daartegenover staat het geloof in de mens als lerend en scheppend wezen. Niet blind optimistisch, maar overtuigd dat oplossingen voortkomen uit bouwen, niet uit berusting.

Europa, Rusland en cycli van crisis

Ook geopolitiek is dit moment niet nieuw. Europa en Rusland zijn eeuwenlang met elkaar verweven geweest. Tsaar Peter de Grote leerde in Zaandijk van Nederlandse scheepsbouw; Russische literatuur toonde Europa een andere omgang met schuld, lijden en hoop.

In The Fourth Turning wordt beschreven hoe samenlevingen cyclisch door crises gaan. Ongeveer elke tachtig jaar — een mensenleven — bereiken instituties hun grens en wordt een nieuwe generatie geconfronteerd met conflict en herdefinitie. De Tweede Wereldoorlog vormde zo’n breuklijn. De stabiele wederopbouwperiode die volgde, is intussen aan haar einde te komen.

De oorlog in Oekraïne en de conflicten in het Midden-Oosten dragen kenmerken van zulke overgangsjaren. Het is geen creatieve vernietiging, maar destructie uit wanhoop. In zulke perioden speelt niet alleen angst, maar ook haat een beslissende rol. Wanneer hoop verdwijnt, verhardt overtuiging tot vijandschap en wordt geweld gelegitimeerd als noodzaak.

In Rusland en Oekraïne is intussen – meer zelfs dan in WO II – een hele generatie jonge mannen opgeofferd aan een oorlog die nauwelijks nog toekomstperspectief biedt. In delen van de islamitische wereld zien we hoe honderduizenden burgers zijn en worden vermoord vanwege geloof, afkomst of het verlangen naar vrijheid. Ook vandaag, in Iran, worden protest en hoop met brute repressie beantwoord. Het patroon is telkens hetzelfde: wanhoop wordt ideologie, haat wordt motor.

Toch laten deze tragedies ook zien waar het werkelijk om draait. Oorlogen uit wanhoop vernietigen, zonder iets nieuws voort te brengen. Pas wanneer haat wordt afgezworen en hoop weer richting geeft, ontstaat ruimte voor opbouw en vernieuwing. ‘Creative destruction’ – opbouwende vernieuwing – mits samenlevingen dan wel bewust kiezen voor herstel in plaats van wraak.

Hoop als keuze

En zo keren we terug naar onze kinderen. Zij groeien op in een wereld vol crisisverhalen en doemscenario’s. De vraag is niet of zij problemen zullen kennen — dat deed elke generatie — maar of wij hun het vertrouwen meegeven dat oplossingen mogelijk zijn.

Geschiedenis laat zien dat wanhoop oorlog verklaart. Angst en uitzichtloosheid leiden tot vernietiging. Maar geschiedenis laat ook zien dat hoop bepaalt wat erna komt.

Hoop is geen naïviteit en geen ontkenning van grenzen. Het is geloven in de toekomst! Het is de overtuiging dat mens, techniek en samenwerking sterker zijn dan berusting. Als Europa zichzelf niet wil verliezen, zal het die hoop opnieuw moeten durven uitspreken. Niet als ideologie, maar als beschavingskeuze. Want wanhoop vernietigt uiteindelijk alles. Hoop is wat we onze kinderen verschuldigd zijn.

Photo by Ahmed akacha

————————  Translated by ChatGPT   —————————-

Choosing Between Hope and Despair

What do we tell our children about the future?

Do we tell them that the world they are growing up in is on its last legs? That growth is suspect, ambition dangerous, and progress something to be distrusted above all? Or do we, despite all the problems and challenges that exist, give them the confidence that tomorrow can be better than today — provided they themselves build, explore, and take responsibility?

Every generation knows uncertainty. War, scarcity, and crisis are not exceptions in history. What kept societies standing was not the absence of problems, but the presence of hope: the belief that effort is worthwhile and that humanity is capable of correcting itself.

It is precisely that hope that is increasingly being questioned in Europe. In recent months, a sharp debate has emerged here that goes beyond policy. It touches on a fundamental choice: do we place our trust in progress and human ingenuity, or do we embrace a narrative of limits, guilt, and dismantling? In other words: do we choose hope or despair?

Beneath this debate lie classic questions. Does humanity ultimately make the world better or worse? Is the Earth, in practical terms, finite, or do we continually expand its possibilities through knowledge, technology, and organization? And perhaps the core question: must we continue to grow, or has growth itself become the problem? In an earlier blog, I already raised the question of whether 2026 might mark the symbolic end of a Malthusian period that has held Europe in its grip for decades.

Growth and Doubt

Outside Europe, that doubt seems far less pronounced — or even absent. In large parts of the world, growth remains the point of departure. Economic development, technological progress, and social construction are seen as prerequisites for stability and well-being. That was also Europe’s starting point in the twentieth century: prosperity as a tool to combat poverty, disease, and inequality.

That confidence shifted after the 1969 report of the Club of Rome. For the first time, it was widely argued that unlimited growth on a limited planet would inevitably lead to problems. Growth was no longer seen as a solution, but as a risk. This idea has deeply embedded itself in European thinking — a reformation that increasingly transformed hope into despair.

The result is a sharp division. On one side stands hope: the belief that human creativity and technology can once again push back these limits. On the other side stands despair: the conviction that we have gone too far, and that only restraint and dismantling can prevent worse outcomes. In recent years, Europe has increasingly chosen the latter.

The European Fracture

Remarkably, the very continent that for centuries embodied innovation and progress now calls for braking and retreat. Climate policy, the energy transition, and regulation are partly justified, but are often framed in the language of guilt and threat. Hope gives way to control and regulation. With rules, we attempt to manage — and mask — despair.

This creates a paradox. While Europe strives for moral and ecological purity, it shifts pollution, resource extraction, and energy production outside its own field of vision. We live clean because others do the dirty work. We want the elite athlete, but not his sweat.

At the same time, other powers are choosing a different narrative. The United States is once again investing in industry, technology, and security, driven by the belief that progress remains possible. Not as a denial of problems, but as a refusal to be paralyzed by them.

Hope and Fear as European Heritage

This opposition is older than current policy. For centuries, Europe has been characterized by two competing worldviews. On the one hand, belief in hope: God — and later reason and science — as a helper, enabling restoration. On the other hand, belief in fear: God as judge, who punishes humanity if it does not live soberly and restrained.

This religious divide profoundly shaped culture and politics. Hope encouraged building and renewal; fear led to control and self-limitation. Remarkably, it was precisely the Catholic social order — with its marriage prohibitions extending to the seventh degree — that contributed to social and genetic diversity. This prevented inbreeding and unintentionally laid the foundation for cooperation, abstract thinking, and institutional development — prerequisites for European flourishing.

Today, this opposition returns in secular form. The “green church” knows sin, guilt, and penance, with an impending end as its threat. Opposite it stands faith in humanity as a learning and creative being. Not blindly optimistic, but convinced that solutions arise from building, not from resignation.

Europe, Russia, and Cycles of Crisis

Geopolitically, this moment is not new either. Europe and Russia have been intertwined for centuries. Tsar Peter the Great learned shipbuilding in Zaandijk from the Dutch; Russian literature showed Europe a different relationship with guilt, suffering, and hope.

In The Fourth Turning, societies are described as moving cyclically through crises. Roughly every eighty years — a human lifetime — institutions reach their limits, and a new generation is confronted with conflict and redefinition. The Second World War marked such a fault line. The stable period of reconstruction that followed is now coming to an end.

The war in Ukraine and the conflicts in the Middle East bear the hallmarks of such transitional years. This is not creative destruction, but destruction born of despair. In such periods, not only fear but also hatred plays a decisive role. When hope disappears, conviction hardens into enmity, and violence is legitimized as necessity.

In Russia and Ukraine, even more so than during World War II, an entire generation of young men has been sacrificed to a war that offers little future perspective. In parts of the Islamic world, we see how hundreds of thousands of civilians have been — and continue to be — murdered because of faith, origin, or the desire for freedom. Even today, in Iran, protest and hope are met with brutal repression. The pattern is always the same: despair becomes ideology, hatred becomes the engine.

Yet these tragedies also reveal what truly matters. Wars born of despair destroy without creating anything new. Only when hatred is renounced and hope once again provides direction does space emerge for reconstruction and renewal. “Creative destruction” — constructive renewal — is possible, but only if societies consciously choose recovery over revenge.

Hope as a Choice

And so we return to our children. They are growing up in a world filled with crisis narratives and doomsday scenarios. The question is not whether they will encounter problems — every generation does — but whether we pass on to them the confidence that solutions are possible.

History shows that despair declares war. Fear and hopelessness lead to destruction. But history also shows that hope determines what comes after.

Hope is not naïveté, nor a denial of limits. It is belief in the future. It is the conviction that humanity, technology, and cooperation are stronger than resignation. If Europe does not wish to lose itself, it must dare to articulate that hope again — not as ideology, but as a civilizational choice. Because despair ultimately destroys everything. Hope is what we owe our children.