{"id":87051,"date":"2026-06-08T11:01:41","date_gmt":"2026-06-08T11:01:41","guid":{"rendered":"https:\/\/hanstimmerman.me\/?p=87051"},"modified":"2026-06-08T11:01:41","modified_gmt":"2026-06-08T11:01:41","slug":"europa-als-scheidsrechter-in-een-spel-dat-het-niet-meer-beheerst","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hanstimmerman.me\/nl_nl\/europa-als-scheidsrechter-in-een-spel-dat-het-niet-meer-beheerst\/","title":{"rendered":"Europa als scheidsrechter in een spel dat het niet meer beheerst"},"content":{"rendered":"

English version: scroll down<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Onlangs bleef een grafiek hangen die meer zegt dan duizend beleidsnota\u2019s. Aan de ene kant een explosie van blauwe cirkels: jonge Amerikaanse bedrijven \u2013 Apple, Nvidia, Tesla, Amazon, Meta, Google \u2013 die uitgroeien tot kolossen. Aan de andere kant een veel bescheidener, grijzer patroon van Europese ondernemingen, grotendeels ouder dan vijftig jaar. Het beeld is ongemakkelijk helder: jonge Amerikaanse bedrijven groeien sneller en worden structureel groter. Europa kijkt vooral toe hoe een toekomst elders wordt gebouwd.<\/span><\/h5>\n

Maar de echte vraag is niet \u00f3f Europa achterloopt.
\nDe vraag is in welk spel het eigenlijk meedoet \u2013
\nen welke rol het daarin ambieert.<\/span><\/strong><\/em><\/h4>\n

De metafoor van het spel<\/b><\/span><\/h3>\n

Europa gedraagt zich vaak alsof een wedstrijd vooral gewonnen wordt door een goede scheidsrechter te zijn. Het stelt regels op, bewaakt procedures en zorgt voor fair play. Maar uiteindelijk zijn het de spelers op het veld die bepalen hoe het spel zich ontwikkelt, welke technieken dominant worden en welke standaarden de wereld overnemen. Wie pas na de aftrap het veld opkomt, kan hooguit nog grenzen stellen, maar niet meer sturen. Dat is de kern van de machtsvraag in de 21e eeuw: wie bouwt, bepaalt uiteindelijk ook wat er gereguleerd kan worden.<\/strong> En als je zelf het spel niet meer actief meespeelt, moet je je ook niet te veel met de spelregels bemoeien.<\/span><\/p>\n

Drie werelden, drie functies<\/b><\/span><\/h3>\n

In de huidige wereldeconomie kristalliseren zich grofweg drie dominante rollen uit. Europa excelleert in fundamenteel onderzoek, high-end engineering en institutionele stabiliteit. Hier ontstaan idee\u00ebn vaak in laboratoria en universiteiten; hier wordt technologie tot in de perfectie tot techniek uitgewerkt. De Verenigde Staten zijn meesters in het vertalen van die techniek naar schaalbare platforms en mondiale ecosystemen. Zij vermenigvuldigen innovatie. China daarentegen heeft zich ontpopt tot de grootmacht van industri\u00eble implementatie en opschaling: idee\u00ebn worden er razendsnel geproduceerd, geoptimaliseerd en wereldwijd uitgerold.<\/span><\/p>\n

Geen van deze rollen is op zichzelf voldoende. Samen vormen ze het speelveld van technologische en economische macht. Europa\u2019s probleem is niet dat het zwak is, maar dat het zijn eigen kracht onvoldoende verbindt met de schaal en snelheid van de anderen. Die snelheid realiseer je niet primair via overheden of unies, maar via bedrijven die ruimte krijgen om te ondernemen. Bedrijven die je faciliteert in plaats van ze te smoren in overmatige regels en ambtelijke controle. Zoals de vegers bij het kaatsen op het ijs: zij zorgen dat de kaats zo soepel mogelijk over het ijs glijdt, zonder zelf de worp te doen.<\/span><\/p>\n

Waar Europa zichzelf overschat en onderschat<\/b><\/span><\/h3>\n

Europa onderschat vaak hoe moeilijk het is om in een nog altijd gefragmenteerde interne markt echte schaal te organiseren en de industrie te stimuleren. Tegelijk overschat het de strategische kracht van regelgeving. Regels zijn onmisbaar, maar ze volgen meestal de realiteit in plaats van die te scheppen. In sectoren waar standaarden zich razendsnel vormen, bepaalt ‘<\/strong>wie bouwt vaak ook wie normeert’.<\/em> <\/strong>Europa reageert daardoor regelmatig achteraf op systemen die elders al grotendeels zijn vormgegeven en succesvol werken.<\/span><\/p>\n

Toch is het beeld van een passief Europa onterecht. Wanneer Europese landen zich langdurig en met politieke consistentie rond een concreet industrieel doel scharen, ontstaat er wereldklasse. Airbus en Galileo zijn daarvan het bewijs. Ook ASML, met zijn bijna-monopolie op extreme ultraviolet-lithografie, toont wat Europa kan betekenen: een onmisbare schakel waar zowel de Verenigde Staten als China afhankelijk van zijn. Dergelijk succes komt niet vanzelf. Het vraagt tijd, focus, een gedeeld gevoel van urgentie \u00e9n een overheid op de achtergrond en zich niet te veel bemoeit met het dagelijkse ondernemen. Politici en ambtenaren zijn zelden ondernemers; hun DNA is nu eenmaal meer risicomijdend dan risiconemend.<\/span><\/p>\n

Strategische autonomie versus strategische relevantie<\/b><\/span><\/h3>\n

Het Europese debat over soevereiniteit slaat vaak door naar het verlangen naar strategische autonomie: alles (weer) zelf kunnen doen, van chips tot cloud, van software tot kritieke grondstoffen. Dat klinkt aantrekkelijk, maar in een diep ge\u00efntegreerde wereldeconomie is het grotendeels een illusie. Belangrijker is een andere ambitie: strategische relevantie. Niet onafhankelijkheid, maar onmisbaarheid. Niet isolatie, maar invloed door wederzijdse afhankelijkheid. Samen onmisbaar zijn zonder alles zelf te hoeven kunnen.<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

Dat betekent dat intensieve handel en samenwerking met de Verenigde Staten en China geen teken van zwakte hoeven te zijn, maar juist een bron van macht kunnen worden. Wie cruciaal is in de keten, heeft meer te zeggen dan wie zich afzijdig houdt. En juist handel is Europa – en zeker Nederland – historisch niet vreemd. In de zestiende eeuw ontstonden de VOC en WIC, na de Tweede Wereldoorlog legde de Benelux de basis voor de EEG<\/a> \u2013 de motor van Europese samenwerking. Europa was altijd al een knooppunt op de oude zijderoutes. Dat kan het opnieuw worden. (Zie ook mijn eerdere blogs over EEG 2.0<\/a> en de digitale zijderoutes<\/a>.)<\/span><\/p>\n

Europa als knooppunt<\/b><\/span><\/h3>\n

Innovatie ontstaat niet overal op dezelfde manier. In sommige contexten komt technologische versnelling voort uit extreme urgentie. De drone- en defensie-innovatie in Oekra\u00efne laat zien hoe snel systemen zich kunnen aanpassen wanneer de druk maximaal is. Ook in andere high-security-ecosystemen zie je hoe de nauwe koppeling tussen dreiging en ontwikkeling tot uitzonderlijke iteratiekracht leidt. Voor Europa is de les niet om conflicten na te streven, maar om te erkennen dat snelheid en experimenteerdrift in deze eeuw strategische factoren zijn geworden \u2013 eigenschappen die moeilijk te organiseren zijn in traditionele, consensusgerichte structuren.<\/span><\/p>\n

Europa hoeft zichzelf niet als achterblijver te zien. Het kan zich juist ontwikkelen tot een cruciaal knooppunt: tussen het Amerikaanse platformdenken, de Chinese industri\u00eble schaal, de eigen wetenschappelijke en engineering-traditie, en de innovatie die ontstaat onder hoge druk. De vraag is niet of Europa meedoet, maar of het deze positie weet om te zetten in echte invloed \u2013 weer een belangrijke hub in de nieuwe digitale zijderoutes van deze eeuw.<\/span><\/p>\n

De echte keuze<\/b><\/span><\/h3>\n

Uiteindelijk is de kern van het debat niet puur economisch, maar strategisch. Europa kan proberen alles zelf te bouwen in naam van autonomie. Of het kan accepteren dat macht in deze eeuw niet alleen voortkomt uit bezit, maar uit positie in netwerken van technologie, industrie en standaarden. Dat is geen keuze tussen controle en afhankelijkheid, maar tussen isolatie en invloed. En die invloed komt niet primair uit Brussel, maar uit de gezamenlijke kracht van Europese \u2013 dus nationale \u2013 industrie en handel.<\/span><\/p>\n

De Europese Unie lijkt te geloven dat je een wedstrijd kunt winnen door alleen de scheidsrechter te zijn. Maar uiteindelijk bepalen de spelers hoe het spel zich ontwikkelt. En als ze dat niet meer in Europa kunnen, doen ze het ergens anders. De echte uitdaging \u00a0dus is niet om alle rollen zelf te vervullen, maar om z\u00f3 diep verweven te raken in het spel dat het zonder de betrokkenheid van Europese landen simpelweg niet volledig gespeeld kan worden.<\/span><\/p>\n

Photo by BOOM \ud83d\udca5 Photography<\/a><\/p>\n

\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014-\u00a0 <\/span>Translated with Grok\u00a0 <\/span>\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014<\/span><\/p>\n

Europe as Referee in a Game It No Longer Controls<\/b><\/span><\/h2>\n
A graph recently caught my attention \u2014 one that says more than a thousand policy papers ever could. On one side, an explosion of blue circles: young American companies \u2014 Apple, Nvidia, Tesla, Amazon, Meta, Google \u2014 growing into giants. On the other, a much more modest, grey pattern of mostly fifty-year-old and older European companies. The image is uncomfortably clear: young American firms are growing faster and becoming structurally larger. Europe is mostly watching a future being built elsewhere.<\/span><\/h5>\n

But the real question is not whether Europe is falling behind.
\nThe real question is which game Europe is actually playing
\n\u2014 and what role it aspires to in it.<\/span><\/em><\/h4>\n

The Metaphor of the Game<\/b><\/span><\/h3>\n

Europe often behaves as if a match can be won by being a good referee. It sets the rules, monitors procedures, and ensures fair play. Yet ultimately, it is the players on the field who determine how the game evolves, which techniques become dominant, and which standards the world adopts. Those who only enter the field after kick-off can at best set some boundaries, but they can no longer steer the game. This is the core power question of the 21st century: those who build determine, in the end, what can be regulated.<\/strong> And if you are no longer actively playing the game yourself, you should not interfere too much with the rules.<\/span><\/p>\n

Three Worlds, Three Functions<\/b><\/span><\/h3>\n

In today\u2019s world economy, three dominant roles are crystallizing. Europe excels in fundamental research, high-end engineering, and institutional stability. This is where ideas are often born in laboratories and universities, and where technology is refined to perfection. The United States masters the translation of those ideas into scalable platforms and global ecosystems. They multiply innovation. China, on the other hand, has emerged as the superpower of industrial implementation and scaling: ideas are rapidly produced, optimized, and rolled out worldwide.<\/span><\/p>\n

None of these roles is sufficient on its own. Together they form the playing field of technological and economic power. Europe\u2019s problem is not that it is weak, but that it insufficiently connects its own strengths with the scale and speed of the others. That speed cannot primarily be realized by governments or unions \u2014 it requires companies that are given the freedom to operate. Companies that you facilitate rather than smother with excessive rules and bureaucratic control. Like the sweepers in the game of ice kaatsen: they ensure the stone glides as smoothly as possible across the ice, without making the throw themselves.<\/span><\/p>\n

Where Europe Overestimates and Underestimates Itself<\/b><\/span><\/h3>\n

Europe often underestimates how difficult it is to achieve real scale in a still fragmented internal market. At the same time, it overestimates the strategic power of regulation. Rules are indispensable, but they usually follow reality rather than create it. In sectors where standards form at lightning speed, those who build often also set the norms. As a result, Europe regularly reacts after the fact to systems that have already been shaped and proven successful elsewhere.<\/span><\/p>\n

Yet the image of a passive Europe is unjustified. When European countries commit themselves long-term and with political consistency to a concrete industrial goal, world-class capabilities emerge. Airbus and Galileo are proof of this. So too is ASML, with its near-monopoly on extreme ultraviolet lithography \u2014 an indispensable link on which both the United States and China depend. Such success does not come naturally. It requires time, focus, a shared sense of urgency, and a government that does not interfere too much in the actual business of entrepreneurship. Politicians and civil servants are rarely entrepreneurs; their DNA is simply more risk-averse than risk-taking.<\/span><\/p>\n

Strategic Autonomy versus Strategic Relevance<\/b><\/span><\/h3>\n

The European debate on sovereignty often tilts heavily toward the desire for strategic autonomy: the ability to do everything ourselves, from chips to cloud, from software to critical raw materials. It sounds appealing, but in a deeply integrated world economy it is largely an illusion. A more important ambition is strategic relevance: not independence, but indispensability. Not isolation, but influence through mutual dependence. Being essential together without having to do everything ourselves.<\/span><\/p>\n

This means that intensive trade and cooperation with the United States and China need not be a sign of weakness, but can instead become a source of power. Whoever is crucial in the chain has more say than those who stand aside. And trade is something Europe has historically mastered. In the sixteenth century the VOC and WIC emerged, and after the Second World War the Benelux laid the foundation for the EEC<\/a> \u2014 the engine of European cooperation. Europe has always been a node on the old Silk Roads<\/a>. It can become one again.<\/span><\/p>\n

Europe as a Hub<\/b><\/span><\/h3>\n

Innovation does not arise everywhere in the same way. In some contexts, technological acceleration stems from extreme urgency. The drone and defense innovations in Ukraine show how quickly systems can adapt when pressure is at its highest. In other high-security ecosystems too, the close connection between threat and development leads to exceptional iterative power. For Europe, the lesson is not to pursue conflict, but to recognize that speed and a culture of experimentation have become strategic factors in this century \u2014 qualities that are difficult to organize within traditional, consensus-driven structures.<\/span><\/p>\n

Europe need not see itself as a laggard. It can instead develop into a crucial hub: between American platform thinking, Chinese industrial scale, its own scientific and engineering tradition, and the innovation that arises under high pressure. The question is not whether Europe participates, but whether it can convert this position into real influence \u2014 once again an important node in the new digital Silk Roads of this century.<\/span><\/p>\n

The Real Choice<\/b><\/span><\/h3>\n

Ultimately, the heart of the debate is not purely economic, but strategic. Europe can try to build everything itself in the name of autonomy. Or it can accept that power in this century stems not only from ownership, but from position in networks of technology, industry, and standards. This is not a choice between control and dependence, but between isolation and influence. And that influence does not primarily come from Brussels, but from the combined strength of European \u2014 meaning national \u2014 industry and trade.<\/span><\/p>\n

The European Union seems to believe that you can win a match by being only the referee. But in the end, it is the players who determine how the game develops. The real challenge is not to fulfill every role ourselves, but to become so deeply interwoven in the game that it simply cannot be fully played without the involvement of European countries.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

The European Union seems to believe that you can win a match by being only the referee. But in the end, it is the players who determine how the game develops. The real challenge is not to fulfill every role ourselves, but to become so deeply interwoven in the game that it simply cannot be fully played without the involvement of European countries.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":87053,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[520,1024,71,75,138],"tags":[1038],"class_list":["post-87051","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-digitale-soevereiniteit","category-economische-groei","category-digital-economy","category-innovation","category-strategie","tag-europe-techpower-strategicrelevance-innovation-digitalsilkroad-futureofeurope-industrialstrategy-geoeconomics"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/hanstimmerman.me\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/pexels-boom-12659337-scaled.jpg?fit=2560%2C1707&ssl=1","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hanstimmerman.me\/nl_nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/87051","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hanstimmerman.me\/nl_nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hanstimmerman.me\/nl_nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hanstimmerman.me\/nl_nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hanstimmerman.me\/nl_nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=87051"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/hanstimmerman.me\/nl_nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/87051\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":87063,"href":"https:\/\/hanstimmerman.me\/nl_nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/87051\/revisions\/87063"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hanstimmerman.me\/nl_nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/87053"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hanstimmerman.me\/nl_nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=87051"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hanstimmerman.me\/nl_nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=87051"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hanstimmerman.me\/nl_nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=87051"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}