{"id":86519,"date":"2025-11-27T17:01:10","date_gmt":"2025-11-27T17:01:10","guid":{"rendered":"https:\/\/hanstimmerman.me\/?p=86519"},"modified":"2025-11-27T17:01:10","modified_gmt":"2025-11-27T17:01:10","slug":"de-dag-dat-wetenschap-ophield-van-iedereen-te-zijn","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hanstimmerman.me\/nl_nl\/de-dag-dat-wetenschap-ophield-van-iedereen-te-zijn\/","title":{"rendered":"De dag dat wetenschap ophield van iedereen te zijn"},"content":{"rendered":"

English version: scroll down<\/em><\/span><\/p>\n

Denkvermogen als eigendom: waarom AI-infrastructuur de nieuwe geopolitiek is<\/b><\/span><\/h3>\n
Er was een tijd dat wetenschap geen grenzen kende. In internationale projecten ontmoetten onderzoekers elkaar niet als concurrenten, maar als bouwers van dezelfde toren van kennis. Ieder bracht zijn ervaring mee – een dataset, een experiment, een modellering – en daaruit werd iets nieuws gemaakt. De uitkomst was van iedereen: niet omdat auteursrecht dat voorschreef, maar omdat het ondenkbaar was dat je wetenschap in eigendom zou houden zodra ze eenmaal was ontstaan.<\/span><\/h5>\n
Wie zich ooit in zulke projecten heeft bewogen, kent dat gevoel: je stopt iets in de machine, de machine slaat aan en wat eruit komt is groter dan jijzelf. Het is een vorm van gemeenschappelijk denken. De snelheid van vooruitgang is niet de optelsom van individuele idee\u00ebn, maar de vermenigvuldiging van perspectieven. Dat is hoe wetenschap tot op heden werkt.<\/span><\/h5>\n
En toen veranderde er iets. Niet in de hoofden van onderzoekers, maar in de infrastructuur waar wetenschap op rust. Supercomputers, energiecontracten, nationale datasets, cloudplatforms, algoritmische ecosystemen – de onderlaag verschoof. Dat is de achtergrond van wat Dion Wiggins \u201cThe Genesis Gambit<\/a>\u201d noemt: het moment waarop staten wetenschap niet langer zien als een open domein, maar als een strategisch bezit.<\/span><\/h5>\n

Het nieuwe fundament: energie, compute, data<\/b><\/span><\/h3>\n

We spreken vaak over AI alsof het een soort software is. Een product dat uit een industrieel kanaal rolt: versie 3.0, update, bugfix. Maar dat is een misverstand. AI is geen programma. AI is thermodynamica. Het is verwerkte energie.<\/span><\/p>\n

Een modern taalmodel, een klimaatvoorspelling of een simulatie van nano-materialen bestaat bij gratie van elektriciteit. Zonder megawatts aan voeding, koeling en continue beschikbaarheid zijn de mooiste algoritmes slechts tekst op een server. Het beeld dat AI \u201cin de cloud leeft<\/i>\u201d is ironisch genoeg misleidend: die cloud bestaat uit reusachtige betonnen dozen vol hardware, omgeven door hoogspanningslijnen en waterleidingen.<\/span><\/p>\n

Daarom begint AI altijd bij energie. Energie is de brandstof. Compute is de motor. Data zijn de bouwstenen. AI is de fabriek die daaruit kennis maakt. Wie die keten controleert, bepaalt de richting van vooruitgang. Dat was nooit eerder zo zichtbaar als nu.<\/span><\/p>\n

Van software naar geopolitiek<\/b><\/span><\/h3>\n

In het recente artikel over het Genesis-programma legt Dion Wiggins een ongemakkelijke conclusie neer: AI is geen industrie, maar een machtsstructuur. De Verenigde Staten bouwen niet aan een nieuw product, maar aan een soevereine perimeter<\/b>. Een beschermende muur van nationale supercomputers, federale datalakes, industri\u00eble energiecontracten en overheidscontrole op toegang.<\/span><\/p>\n

Het lijkt technisch, maar het is politiek. Private labs en startups ontwikkelen modellen, bedrijven experimenteren met modellen, universiteiten proberen ze te begrijpen \u2014 maar het skelet waar dat denken op rust, verschuift naar de staat.<\/span><\/p>\n

En met dat skelet verschuift eigendom. Wie onderzoek doet op Amerikaanse supercomputers, gebruikt datasets die in federale infrastructuur zijn opgeslagen, of werkt met door de staat gesanctioneerde compute, is niet langer een vrij denkend subject, maar een gebruiker in een systeem. Er is geen kwaad opzet \u2014 maar er is wel een grens. Niet iedereen mag overal bij.<\/span><\/p>\n

Voorstanders noemen het noodzakelijk: China loopt in; Europa reguleert zichzelf dood. Deglobalisatie van technologie is geen keuze, maar een reactie. Wie geopolitiek als schaakspel ziet, begrijpt de zet: je sluit je koningsvleugel voordat de tegenstander dat doet. Maar wie wetenschap ziet als een open ecosysteem waarin idee\u00ebn vrij circuleren, voelt iets anders: een krimpende horizon.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Het vergeten geheugen van wetenschap<\/b><\/span><\/h3>\n

Hoe ingrijpend die verschuiving is, merk je pas als je naar de moderne \u201cmemoires\u201d van wetenschap kijkt. Geen boeken, maar rekenwerk: simulaties die maanden hebben gedraaid, modellen die generaties lang zijn verfijnd, datacollecties die door klimaat- of genoomonderzoek zijn opgebouwd. Ze zijn niet zichtbaar als PDF\u2019s in een bibliotheek, maar leven als getrainde parameters, numerieke velden, ruwe meetreeksen. <\/span>Deze memoires komen alleen tot leven via enorme compute. Zet ze op een laptop en ze zijn inert; zet ze in een nationaal HPC-cluster en ze veranderen in vragen die antwoord krijgen. <\/span><\/p>\n

Wie compute beheert, beheert interpretatie. <\/b>En interpretatie \u00eds macht.<\/strong><\/span><\/h4>\n

Niet de onderzoeker die een idee heeft, maar het platform dat miljoenen idee\u00ebn kan doorrekenen, bepaalt welke idee\u00ebn realiteit worden. Niet omdat iemand dat besluit, maar omdat infrastructuur altijd prioriteiten afdwingt. Net zoals een microscoop bepaalt wat zichtbaar is, bepaalt een AI-stack welke hypotheses kunnen worden getest. De machine bepaalt immers (de grenzen van) de output.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Van open wetenschap naar gesloten systemen<\/b><\/span><\/h3>\n

Hier ligt de verschuiving die velen nog niet zien: wetenschap verandert van disciplines die idee\u00ebn uitwisselen<\/i> in ecosystemen die rekenkracht uitwisselen<\/i>. En rekenkracht is niet een dienst; het is een strategisch goed. Wie daar geen toegang toe heeft, doet niet meer mee.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

We hebben dit eerder gezien. Cloud werd een wereldwijde default, totdat geopolitiek het in regio\u2019s splitste. 5G werd een standaard, totdat je ontdekte dat je leverancier tegelijk je spion was. Chips waren commodities, totdat fabricage een veiligheidsissue werd. GPS was navigatie, totdat het oorlogsvoering werd. AI was een aardig hulpje tot je er cyberbased door werd aangevallen.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

AI volgt dus hetzelfde pad \u2014 maar sneller en met veel grotere repercussies. Want AI is geen toepassing; het is kennis zelf. Niet alleen de goede kennis, maar ook kwade, vernietigende kennis.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Europa reguleert wat het niet bezit<\/b><\/span><\/h3>\n

Europa reageert zoals Europa altijd reageert: met regels. Transparantie, watermarking, ethiek, governance. De zorgen zijn legitiem. Maar reguleren zonder infrastructuur is als verkeersregels opleggen aan een land zonder auto\u2019s: het klinkt verantwoordelijk, maar verandert niets aan de machtsverhoudingen. Als je zelf het spel niet speelt, moet je je ook niet met de spelregels bemoeien.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

Je kunt Big Tech verplichten tot audits, maar als hun trainingsclusters in Arizona staan en hun datacenters draaien op Amerikaanse energiecontracten, dan liggen de sleutels elders. Voor wetenschap geldt dit nog harder. Onderzoek zonder toegang tot compute is geen onderzoek maar retoriek. De promovendus die wel idee\u00ebn heeft maar geen GPU\u2019s, bestaat niet als deelnemer; hij bestaat als toeschouwer. Europa publiceert artikelen, maar bouwt geen modellen. We leveren de fundamentele inzichten en laten ze vervolgens in Amerika implementeren en in China industrialiseren.<\/span><\/p>\n

Europa is verworden tot een continent van theorie, zonder machinekamer.<\/b><\/em><\/span><\/h4>\n

Nederland in het kwetsbare midden<\/b><\/span><\/h3>\n

Nederland zit midden in dat kruispunt. We hebben briljante onderzoekers, een industrie die tot de moeilijkste technologie ter wereld in staat is \u2014 kijk naar ASML \u2014 en een traditie van open wetenschap. Maar de infrastructuren die die wetenschappelijke kracht kunnen vertalen naar AI-capaciteit zijn nipjes bij elkaar geknoopt. Verspreid over 28 landen die als individuele landen en industrie niet echt samenwerken.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

We hebben HPC-clusters, maar ze zijn versnipperd en tijdgebonden. We hebben data, maar geen robuuste publieke datalakes. We hebben energie, maar niet de zekerheid die lange termijn compute vereist en op sommige plaatsen kraakt in zijn voegen. We hebben beleid, maar geen strategie die tien of twintig jaar omspant. We zijn een land van wetenschap, talent en idee\u00ebn, maar met gehuurde rekencapaciteit. En zoals Wiggins scherp zegt: \u201cwie compute huurt, huurt zijn toekomst\u201d.<\/span><\/p>\n

De schaduwkant van \u201copen\u201d<\/b><\/span><\/h3>\n

Het wrange is dat we nog steeds geloven dat open wetenschap vanzelfsprekend is. We delen papers, we delen code, we spreken op conferenties. Maar open science functioneert alleen als de infrastructuur waarop ze draait ook open – of ten minste sovereign toegankelijk en autonoom bruikbaar<\/b> – is. Anders is \u201copen\u201d slechts een toegangsdeur tot andermans machine.<\/span><\/p>\n

En in die machine is niet alles zichtbaar. Een black box met infrastructuur die bepaalt wat je kunt – en erger – niet kunt modelleren. Want wat de box niet kan modelleren, bestaat gewoon niet.<\/span><\/p>\n

Dit is Wiggins\u2019 scherpste inzicht: niet alles wat modern is, is beter – maar alles wat niet in vaste architecturen past, verdwijnt uit de waarneming. Lokale kennis, niet-westerse methoden, domeinspecifieke innovaties: als ze niet op de dominante stack (kunnen) draaien, glijden ze weg uit het discours. Niet omdat ze fout zijn, maar omdat ze onzichtbaar worden.<\/span><\/p>\n

Soevereiniteit en autonomie als ontwerp, niet als symbool<\/b><\/span><\/h3>\n

Wat betekent soevereiniteit dan in een AI-tijdperk? Geen vlag, geen ceremonie, geen PR-offensief. Slechts eigen soevereiniteit, autonomie en verantwoording.<\/span> Soevereiniteit is je eigen infrastructuur kunnen ontwikkelen. Autonomie is dat je er vrij mee kunt werken. Verantwoording is aantonen dat je het goed deed. <\/b>Zie mijn blog de digitale Trias Politica<\/a>. Dus we willen:<\/span><\/p>\n