English version; scroll down

Digitale chaos en de kwetsbaarheid van systemen

Het recente wereldwijde communicatieprobleem in de Amerikaanse luchtvaart – waardoor alle vertrekkende vluchten in de VS tijdelijk aan de grond moesten blijven – is geen incident. Het is een symptoom. Duizenden vluchten werden vertraagd of geannuleerd, luchthavens raakten verstopt en het verkeer over de Atlantische Oceaan voelde de schokgolven. Officieel lag de oorzaak bij overbelaste routers en switches in een verouderd communicatienetwerk van de air traffic control. Geen cyberaanval, zeggen de autoriteiten. Gewoon een legacy-systeem dat het niet meer aankon.

Bijna tegelijkertijd legde een wereldwijde Microsoft-storing Outlook, Teams en andere 365-diensten plat. Miljoenen gebruikers, overheden, bedrijven en zorginstellingen konden urenlang – soms bijna een etmaal – niet bij hun e-mail. Opnieuw geen cyberaanval, maar een technische kwestie in de onderliggende infrastructuur.

En dan, een dag later, volgt de volgende schakel in de keten. Workday, het HR-platform dat door meer dan 11.500 organisaties wereldwijd wordt gebruikt voor salarisinformatie, urenregistratie, verlof en secondary conditions, ging plat. Werknemers bij onder meer Walmart, Target, Chipotle en andere grote bedrijven konden niet inloggen, geen uren indienen en geen secondary conditions regelen. De oorzaak, volgens Workday zelf: een probleem dat optrad tijdens het testen van de backup-systemen. Data raakte inconsistent. Systemen moesten in onderhoudsmodus.Drie grote, kritische systemen in minder dan 48 uur. Luchtvaart. E-mail en samenwerken. Salaris en HR. Allemaal “geen aanval”, allemaal technische of test-gerelateerde falen. Wat een kwetsbaarheid. Systemen blijven gewoon één voor één omvallen.

De stilte van de kwetsbaarheid

Het is verontrustend hoe snel we gewend zijn geraakt aan digitale kwetsbaarheid. Online veiligheid, afluisteren van gesprekken via slimme apparaten, ransomware die complete organisaties gijzelt – het zijn geen uitzonderingen meer, maar structurele kenmerken van onze tijd. We bouwen steeds meer functionaliteit bovenop fundamenten die we nauwelijks nog begrijpen of durven aan te raken. De “digital time bomb” van vergeten data en verouderde systemen tikt door. En elke keer als er iets misgaat, reageren we met verbazing, alsof we het niet hadden zien aankomen.

Elon Musk merkte recent op dat hij in enkele maanden een X-mail zou kunnen bouwen: beter, veiliger en goedkoper. Microsoft, met Windows als een soort digitaal dinosaurus, laat zien hoe moeilijk het is om uit een oude architectuur te ontsnappen. Dat is geen propaganda. Het is een observatie over technische schuld. Wie de fundamenten niet vernieuwt, blijft gevangen in complexiteit die niemand meer overziet. De Workday-storing – juist tijdens een backup-test – onderstreept hetzelfde: zelfs de systemen die bedoeld zijn om bij uitval te redden, kunnen zelf de chaos veroorzaken.

De parallel met de luchtvaart is treffend. 

In de begindagen van het vliegen stortten toestellen regelmatig neer door onbekende gebreken. Pas toen men systematisch ging certificeren, incidenten deelde en onafhankelijke forensische analyses verplicht stelde, werd vliegen veilig. Waarom doen we dat niet met onze digitale infrastructuur? Waarom accepteren we dat kritieke systemen – van air traffic control tot e-mailplatforms, HR-systemen en energievoorziening – draaien op architecturen die niemand meer volledig overziet?Satellieten en de verschuiving van bevoegdheden.

We hebben intussen technologieën die de maatschappij, economie en defensie net zo ingrijpend veranderen als de elektronica in de jaren zestig. AI en drones openen mogelijkheden die we nog lang niet kunnen overzien. Satellietnetwerken, zoals SpaceX die met Starlink demonstreert, maken communicatie mogelijk die onafhankelijk is van aardse infrastructuur. Dat is disruptief in de beste zin van het woord: het verandert de spelregels van soevereiniteit, economie en veiligheid.

Satellieten veranderen niet alleen de technische infrastructuur. Ze veranderen ook de nationale bevoegdheden die overheden hebben over fysieke infrastructuur. Wie de kabels en datacenters op eigen grondgebied beheert, heeft controle. Wie de satellieten beheert, heeft een andere vorm van macht. Dat dwingt tot nadenken over digitale soevereiniteit op een manier die we tot nu toe vooral in abstracte debatten hebben gevoerd.

Alsof we weer in de jaren zestig zijn

De jaren zestig bieden een nuttige spiegel. Grote maatschappelijke onrust – de rellen in Parijs in 1968, de demonstraties tegen de Vietnamoorlog, de angst voor de kernbom – viel samen met een radicale technologische vernieuwing. Elektronica, computers, communicatietechnologie en ruimtevaart veranderden de wereld in hoog tempo. Oude materieel en architecturen moesten snel worden vervangen. Er ontstonden enorme investeringsgolven in infrastructuur: dijken en het Deltaplan in Nederland, nieuwe energievoorzieningen, de eerste stappen van wat later het internet zou worden.

Die combinatie van onrust en vernieuwing is herkenbaar. Ook nu voelen we maatschappelijke spanningen, geopolitieke verschuivingen en een groeiend besef dat de oude zekerheden niet meer volstaan. Tegelijkertijd komen de tools binnen handbereik om fundamenteel anders te bouwen. Het probleem is niet het gebrek aan innovatie. Het probleem is de traagheid waarmee we de oude systemen en vooral de onderliggende architecturen vervangen.

De gaten in ons digitale geheugen

Er is nog een stillere, maar minstens zo gevaarlijke kwetsbaarheid: het archiveren van digitale data. Er vallen al gaten in ons digitale geheugen. Data die we niet meer kunnen vinden, of die ongemerkt verdwenen is in de chaos van datavervuiling. Bestanden die ergens in een oude cloud staan, maar waarvan niemand de sleutel of de context meer kent. E-mails, rapporten, besluiten, onderzoeksdata – ze verdwijnen niet met een knal, maar met een stilte.

Onze maatschappij kan daardoor gaan dementeren. Er ontstaan gaten in het collectieve geheugen die derden met ongewenste, vervalste historie kunnen vullen. Want de echte feiten weten we toch niet meer. We wissen op die manier langzaam een beschaving uit, omdat deze in de virtuele wereld steeds sneller vervaagt als historie. Wat niet is gearchiveerd met context, authenticiteit en vindbaarheid, bestaat op den duur niet meer. En wat niet meer bestaat, kan worden herschreven.

Dit is geen theoretisch probleem. Het is al gaande. Overheden die hun eigen archieven niet meer kunnen ontsluiten. Bedrijven die cruciale kennis verliezen bij een migratie of een storing. Wetenschap die afhankelijk is van datasets die niet meer toegankelijk of verifieerbaar zijn. Zonder betrouwbaar digitaal geheugen verliezen we niet alleen efficiëntie, maar ook het vermogen om van het verleden te leren en de toekomst te sturen.

Van reactie naar architectuur

De oplossing ligt niet in nóg meer patches of in het toevoegen van AI-lagen op verouderde fundamenten. Die aanpak maakt de complexiteit alleen maar groter. Wat nodig is, is de bereidheid om oude architecturen daadwerkelijk te vervangen. Niet omdat ze “slecht” zijn, maar omdat de wereld waarin ze functioneerden niet meer bestaat.

Dat vraagt om investeringen van het formaat van vroeger. Toen we na de oorlog of in de jaren van het Deltaplan bereid waren om generaties vooruit te denken. Infrastructuur, veiligheid en communicatie werden toen gezien als strategische publieke verantwoordelijkheden. Hetzelfde geldt nu voor digitale infrastructuur. Datacenters, netwerken, identiteitssystemen, logging, forensische mogelijkheden én degelijke archivering – ze moeten dezelfde aandacht en dezelfde discipline krijgen als dijken, bruggen of vliegvelden.

We moeten ophouden te reageren op incidenten en beginnen met het ontwerpen van systemen die inherent veerkrachtiger zijn. Dat betekent onder meer:

• • Onafhankelijke, onvervalsbare logging – een digitale zwarte doos die blijft werken, ook als de rest is stilgelegd.
  • Architecturen die modulariteit en vervangbaarheid als uitgangspunt hebben.
  • Serieuze, structurele archivering van digitale data, met context en authenticiteit, zodat ons collectieve geheugen niet dement wordt.
  • Investeringen in mensen die de systemen nog begrijpen, in plaats van alleen in tools die de complexiteit verhullen.

En vooral: stoppen met het testen van backups op manieren die productie-data inconsistent maken. Als zelfs de reddingsboot de boot doet zinken, is er iets fundamenteel mis.

Het einde van de golf is nog niet in zicht. AI, drones en satelliettechnologie markeren het begin van een nieuwe golf, niet het einde. We overzien de gevolgen nog niet. Dat is geen reden tot paniek, maar wel tot nuchterheid. Net zoals de elektronica in de jaren zestig onze maatschappij, economie en defensie fundamenteel veranderde, zo zullen deze technologieën dat opnieuw doen. De vraag is niet of dat gebeurt. De vraag is of we de oude systemen en architecturen op tijd vervangen, of dat we blijven doorvliegen, mailen en salarissen verwerken op legacy-netwerken tot de volgende, ernstigere storing.

De FAA ground stop, de Microsoft-storing en de Workday-uitval vormen samen een heldere waarschuwing. Een relatief milde nog. De volgende keer kan de oorzaak complexer zijn, de impact groter en de hersteltijd langer. We hebben de kennis, de technologie en – als we willen – de middelen om dat te voorkomen. Wat ontbreekt is de wil om de historische schuld daadwerkelijk af te lossen.Het is tijd om te stoppen met oplappen en te beginnen met vervangen. Niet omdat het leuk is, maar omdat de systemen waar we onze samenleving op hebben gebouwd, dat gewoon niet langer aankunnen. En omdat een beschaving die haar eigen geheugen kwijtraakt, uiteindelijk ook haar richting verliest.

Photo by Pavel Danilyuk

————————  Translated by hatGPT  ————————

The Silence of Vulnerability

Digital Chaos and the Fragility of Systems

The recent global communications failure in US aviation — which temporarily grounded all departing flights across the United States — was not an isolated incident. It was a symptom. Thousands of flights were delayed or cancelled, airports became congested, and the shockwaves were felt across the Atlantic. Officially, the cause was attributed to overloaded routers and switches in an ageing air traffic control communications network. No cyberattack, authorities say. Simply a legacy system that could no longer cope.

Almost simultaneously, a global Microsoft outage brought Outlook, Teams and other Microsoft 365 services to a standstill. Millions of users, government agencies, businesses and healthcare institutions were unable to access their email for hours — in some cases, for almost an entire day. Again, no cyberattack, but a technical failure in the underlying infrastructure.

And then, just a day later, another link in the chain failed. Workday, the HR platform used by more than 11,500 organisations worldwide for payroll information, time tracking, leave management and employee benefits, went down. Employees at companies including Walmart, Target, Chipotle and others were unable to log in, submit their working hours or manage their employee benefits. According to Workday itself, the cause was a problem that occurred during the testing of its backup systems. Data became inconsistent. Systems had to be placed in maintenance mode.

Three major, critical systems in less than 48 hours. Aviation. Email and collaboration. Payroll and HR. All supposedly “not an attack”, all the result of technical failures or problems related to testing.

What a profound vulnerability. Systems simply continue to collapse, one after another.

The Silence of Vulnerability

It is unsettling how quickly we have become accustomed to digital vulnerability. Online security breaches, conversations intercepted through smart devices, ransomware holding entire organisations hostage — these are no longer exceptions, but structural features of our time.

We keep building more and more functionality on top of foundations we barely understand and are increasingly afraid to touch. The digital time bomb of forgotten data and ageing systems keeps ticking. And every time something goes wrong, we react with surprise, as if we could not possibly have seen it coming.

Elon Musk recently remarked that he could build an X-mail service within a few months — better, more secure and cheaper. Microsoft, with Windows resembling a kind of digital dinosaur, illustrates just how difficult it is to escape an outdated architecture. This is not propaganda. It is an observation about technical debt.

Those who fail to renew their foundations remain trapped in complexity that nobody can fully oversee anymore. The Workday outage — occurring precisely during a backup test — reinforces the same point: even the systems designed to rescue us when things go wrong can become the source of the chaos themselves.

The Parallel with Aviation Is Striking

In the early days of aviation, aircraft regularly crashed because of defects that were not yet understood. Flying only became safe when systematic certification, incident reporting and independent forensic investigations became standard practice.

Why don’t we apply the same principles to our digital infrastructure?

Why do we accept critical systems — from air traffic control to email platforms, HR systems and energy networks — running on architectures that nobody can fully comprehend anymore?

Satellites and the Shift in Sovereignty

Meanwhile, we have technologies that are transforming society, the economy and defence as profoundly as electronics did in the 1960s. AI and drones are opening up possibilities whose full implications we are nowhere near understanding.

Satellite networks, such as those demonstrated by SpaceX through Starlink, make communication possible independently of terrestrial infrastructure. This is disruptive in the best sense of the word: it changes the rules of the game when it comes to sovereignty, economics and security.

Satellites are not merely changing our technical infrastructure. They are also changing the national powers governments can exercise over physical infrastructure.

Those who control the cables and data centres on their own territory have a certain degree of control. Those who control the satellites wield a different kind of power. This forces us to rethink digital sovereignty in ways that, until now, have largely remained confined to abstract debates.

As If We Were Back in the 1960s

The 1960s provide a useful historical mirror. Major social unrest — the riots in Paris in 1968, demonstrations against the Vietnam War and the fear of nuclear annihilation — coincided with a period of radical technological transformation.

Electronics, computers, communications technology and space exploration were changing the world at an extraordinary pace. Old equipment and architectures had to be replaced rapidly. Massive waves of infrastructure investment followed: dikes and the Delta Works in the Netherlands, new energy infrastructure and the first steps towards what would eventually become the internet.

That combination of unrest and renewal feels familiar.

Today, too, we are experiencing social tensions, geopolitical shifts and a growing awareness that the old certainties are no longer sufficient. At the same time, the tools needed to build things fundamentally differently are becoming available.

The problem is not a lack of innovation. The problem is the slowness with which we replace old systems — and, more importantly, the architectures beneath them.

The Gaps in Our Digital Memory

There is another, quieter but equally dangerous vulnerability: the preservation of digital data.

Gaps are already appearing in our digital memory. Data we can no longer find, or that has quietly disappeared into the chaos of data pollution. Files sitting somewhere in an old cloud environment, but with nobody left who knows the access key or understands the context.

Emails, reports, decisions, research data — they do not disappear with a bang, but in silence.

As a result, our society risks developing a form of collective dementia. Gaps emerge in our shared memory that third parties can fill with unwanted or fabricated versions of history. After all, we no longer know what the actual facts were.

In this way, we are slowly erasing a civilisation, as its history fades ever more rapidly in the virtual world. Anything that is not archived with context, authenticity and findability will eventually cease to exist. And what no longer exists can be rewritten.

This is not a theoretical problem. It is already happening.

Governments are losing access to their own archives. Companies are losing critical knowledge during migrations or system failures. Scientific research increasingly depends on datasets that are no longer accessible or verifiable.

Without a reliable digital memory, we lose more than efficiency. We lose our ability to learn from the past and shape the future.

From Reaction to Architecture

The solution is not to apply yet more patches or add layers of AI on top of outdated foundations. That approach only increases complexity.

What is needed is the willingness to actually replace old architectures. Not because they are necessarily “bad”, but because the world in which they once functioned no longer exists.

This requires investments on the scale of those made in earlier generations. Investments driven by the willingness to think generations ahead, as we did after the Second World War and during the years of the Dutch Delta Works.

Back then, infrastructure, safety and communications were regarded as strategic public responsibilities.

The same must now apply to digital infrastructure.

Data centres, networks, identity systems, logging, forensic capabilities and proper archiving must receive the same attention and discipline as dikes, bridges and airports.

We must stop reacting to incidents and start designing systems that are inherently more resilient.

This means, among other things:

• • • Independent, tamper-proof logging — a digital black box that continues to function even when everything else has been shut down.
    • Architectures designed around modularity and replaceability from the outset.
    • Serious, long-term preservation of digital data, including its context and authenticity, so that our collective memory does not become demented.
    • Investment in people who still understand these systems, rather than relying exclusively on tools that merely conceal their complexity.

And above all: stop testing backups in ways that make production data inconsistent.

If the lifeboat itself causes the ship to sink, something is fundamentally wrong.

The end of this wave is nowhere in sight. AI, drones and satellite technology mark the beginning of a new wave, not its conclusion. We still cannot fully comprehend the consequences.

That is no reason to panic, but it is certainly a reason to remain clear-headed.

Just as electronics fundamentally transformed our society, economy and defence in the 1960s, these technologies will do so again.

The question is not whether this will happen. The question is whether we will replace outdated systems and architectures in time — or whether we will continue flying, emailing and processing payroll on legacy networks until the next, far more serious failure occurs.

The FAA ground stop, the Microsoft outage and the Workday disruption together form a clear warning. A relatively mild one, for now.

Next time, the cause may be more complex, the impact greater and the recovery time considerably longer.

We have the knowledge, the technology and — if we choose to use them — the resources to prevent this.

What is missing is the willingness to actually pay off our accumulated historical debt.

It is time to stop patching and start replacing.

Not because it is exciting, but because the systems on which we have built our society simply can no longer cope.

And because a civilisation that loses its own memory will, ultimately, lose its sense of direction as well.